Uluslararası para sistemi Ve Euro'nun çıkışı | OturanBilge - Güncel Blog Sitesi İçeriğe geç →

Uluslararası para sistemi Ve Euro’nun çıkışı

aklımda kaldığı kadar uluslararası para sistemi, imf’nin oluşumu ve euro’nun nasıl ortaya çıktığını anlatmak isterim. bunun tarihçesine bakacak olursak eğer;

1870 lerden 1. dünya savaşına kadar geçen sürede uluslararası para sisteminde altım standardı uygulanmıştır. bu standarda ve uygulamaya göre her ülke parasının değeri belirli ağırlıktaki saf altın olarak değerlendirildi. bu fiyata ve değerlendirmeye de ”altın paritesi” adı verildi. burada altının uluslararası para madeni olarak kullanılmasının nedeni altının uluslar arası nitelik taşıması ve altın ithali ve ihracının sabit olmasıdır. nasıl ki bugün abd doları dünyanın her yerinde kabul görüyorsa o zamanlarda da altın genel kabul görüyordu. fakat 1. dünya savaşı patlak verince bu sisteme ister istemez ara verilmiştir. savaş sonunda 1919 yılında ilk olarak abd altın standardına geri dönüş yapmıştır. 1928 yılına kadar diğer tüm ülkelerde gene altın standardına geri dönüş yapmışlardır fakat;

1929 dünya ekonomik buhranına kadar. 1929 yılında borsanın çökmesiyle beraber büyük dünya buhranı ortaya çıkıyor. burada anti parantez (bu dönemde keynes’in adam smith’e ve liberalizmi savunanlara ithafen ”şimdi o görünmez el gelsin de sizi kurtarsın” diyerek tarihi bir ayar verdiği de rivayet edilir) konumuza geri dönecek olursak liberalizmin görünmez eli bu sefer hakikaten görünmeyince abd’nin üretim ve istihdam düzeyinde büyük bir düşüş olmuştur. domino etkisiyle abdnin ekonomisinde ki olumsuzluk diğer ülkeleri etkilemiş ve devletler sırayla altın standardından ayrılmışlardır. bu dönemden sonra her ülke ”komşuyu zarara uğratma” politikası uygulamıştır ki bu politikanın da özeti şudur, ”komşunun tavuğu komşuya kaz göründüğü için komşunun gidip o kazın yemine müsil ilacı katması” gibi bir şeydir. bu ve bunun dışında çeşitli politikalarla, kambiyo kontrolleri, kısıtlamalar, devaülasyonlar, 2 yanlı ödeme antlaşmaları ve bloklaşma gibi uygulamalarla bu buhran dönemi geçmiştir…

*imf’nin kurulmasıda 2. dünya savaşından sonradır. 1944 yılında abd’nin bretton woods kasabasında ki toplantıdan sonra uluslar arası para fonu (ımf) ve uluslar arası imar ve kalkınma bankası (ibrd) kurulmuştur.

bretton woods sistemi: ayarlanabilir sabit kur sistemine dayanır. buna göre abd dışındaki tün imf ülkeleri paralarının değerini dolar cinsinden tanımlamışlardır. abd ise dolarını altına bağlamıştır. bu sisteme ”altın kambiyo sistemi” de denir. her ulusal paranın $ vasıtasıyla altına bağlanmasını şfade eder. kısaca tüm paralar dolara, dolar da altına bağlanması olayıdır.

buna göre kur üst destekleme noktasına çıkınca : devaülasyon yapılır.
kur alt destekleme noktasına inince: revaülasyon yapılır.

bu sistemle doların değeri ve önemi çılgın atmıştır. doların üstlendiği fonskiyonlar olarak;

-uluslar arası kabul gören ödeme aracı olmuştur.
-uluslar arası değer standardı olmuştur.
-rezerv aracı olmuştur ki bu madde çok önemlidir. rezerv aracı olması demek o dönemde uganda merkez bankası bile para rezervi olarak kasasında altının değerine denk gelen abd doları tutmasıdır.
-müdahake aracı olmuştur. bu özellikler nedeniyle amerikan doları uluslar arası piyasalarda ”anahtar para” niteliği kazanmıştır. bunun siz iktisatçılara ve bankacılara tercümesi şudur ki; doların anahtar para olması abdnin işine gelmiştir. çünkü $ hem abdnin ulusal parasıdır hem de uluslar arası ödemelerde kullanılır. bu yüzden abd ithalatını rahatlıkla finanse edebilir. fakat diğer ülkeler ithalat yapabilmek için önce $ kazanmak zorundadır. sistemin sadece abdye sağladığı bu ayrıcalığa ”emisyon kazancı” denir.

sistemin yıkılışı ve dolar devaülasyonları; 1960’larda ki istikrarszlık nedeniyle japonya, almanya gibi ülkeler dış ödeme bilançolarında fazla vermeye başlıyor. bu abdenin işine gelmediği için japonya ya ve almanya ya atar yapmaya başlıyor. bunun üzerine abd’nin o dönemde ki başkanı nixon 1971 de ab ülkeleri ve japonya’yı revaülasyona zorlamak için dış ticarete kısıtlamalar getiriyor. abdnin bu giderinden sonra 1971 de smithsonian kararları ile $ ilk kez %9 oranında devaüle edildi. bu uygulamaya da ”tünelde ki yılan” adı verildi. 1973de de ülkeler paralarını $ karşısında serbest dalgalanmaya bıraktılar ve sistem çöktü.

bu sistemden sonra ”para sepeti” uyguluması ronald reagan tarafından uygulandı ve 1991 de ki maastricht anlaşmasıyla ekonomik ve parasal birlik hedeflenmiştir ve ilerleyen zamanlarda euro bulunmuştur.

Sjackson

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Kategori: İktisat