Ya Para Bulunmasaydı?

Sokaktaki vatandaşın kahve muhabbetinde iktisatçılara karşı kullandığı iki silahtan bir diğeri de ”Lidyalılar da keşke parayı bulmasaydı, hayat daha güzel olurdu” atıfıdır. Bir diğer kahvehane konusu da ”Merkez Bankası para bassın ve dış borç kapansın fikridir”Bu konularda bazı açıklamalar yapmak gerekirse şayet, öncelikle evet akla gelen ilk şey ”şu Lidyalılar parayı bulmasa ne güzel olurdu, para olmasa hayat daha güzeldi” kalıbı sizler için doğru ve mantıklı bir argüman olabilir ama iktisat açısından baktığınızda olay öyle değildir. haydi beyin jimnastiği yapalım ve Lidyalılar parayı hiç bulmadı diyelim. Ve günümüzde ”para” denilen bir olgu yok şuanda. İşte sizin bu noktada markete gidip alışveriş listenizle poşeti doldurabilmeniz için aşağı yukarı 499500 tane fiyatın takas ekonomisinde ki değerini ezberlemeniz lazımdır. Şöyledir ki; ister midye kabuğu, ister kaya parçası, ister altın, isterse de kağıt parçası olsun bir maddenin para olarak kabul edilip değişim aracı olması takas ekonomisinde geçen işlem maliyetini minimalize eder. değişim aracı olarak paranın icat edilmesi ve kullanılması mal ve hizmetlerin el değiştirmesi sırasında harcanan zamanı ortadan kaldırarak ekonomik etkinliği arttırır. işte tam bu noktada da keşke para icat edilmeseydi de herkes takas usulü yaşamaya devam etseydi diyemeyiz. örnek olarak; bir felsefe öğretmeni karnı acıktığı için lokantaya gitse, takasa dayalı ekonomide yediği yemeğin ücretini ödemek için lokantacıya felsefe anlatmayı teklif edecektir. eğer lokantacı da felsefe öğrenmeye meraklıysa ve kabul ederse felsefe öğretmeni karnını doyurabilir. aksi takdirde başka bir lokanta aramak ve lokantacıya felsefe öğretmeyi teklif etmek ve lokantacının da bunu kabul etmesini beklemek zorundadır tabi açlıktan ölmezse.

işte takasa dayalı ekonomide isteklerin karşılıklı eşleşmesi gerektiği noktada söz konusu işlem maliyet oldukça uzayacaktır. paranın icat edilmesiyle bu sorun ortadan kalkmış olur. Ayrıca ayrıca para hesap birimi olma fonksiyonunu üstlendiği için, nasıl ki ağırlığı kiloyla, uzaklığı kilometreyle ölçüyorsak mal ve hizmetlerin bedelini de para bazında ölçeriz. eğer takas ekonomisinde 3 tür mal varsa söz konusu bu malların değerini birbiri cinsinden bilmek gerekir. yani 1 adet ekmek=1/4 portakal=1/10 kitapsa, 1 kg portakal=1/3 kitap olmalıdır. yani 1 kg portakal 4 adet ekmek, 1 adet kitap 10 adet ekmek ve 3 kg portakal değerinde olur. insanların ihtiyaçları da sadece bu 3 maldan daha fazla olduğu için eğer para icat edilmese ve takas ekonomisi devam etseydi 10 çeşit mal için 45 tane fiyat, 100 tane mal için 4950, 1ooo tane mal için 499500 tane fiyatı ezberlemek lazımdı.
Ayrıca paranın keşfedilmesi ve insanalrın bir şeyleri değişim aracı olarak kullanmayı akıl etmesi kaçınılmaz bir olgudur. Lidyalılar altını akıl edip sikkeler halinde işlemeselerdi ondan 500 yıl sonra x medeniyeti bunu bulurdu. Olay altın madeninde de bitmiyor. Altın olmadı bakır, gümüş veyahut midye kabuğu, o olmadı gazoz kapağı onlar olmadı üzeri ıslak küçük bir taş parçası paranın yerine geçerdi emin olun buna. Bu paranın ve altının işlemesi kaçınılmaz bir olgudur. Lidyalılar olmasa x’liler bunu icat edecekti zaten. “Acaba Lidyalılar parayı kullanıma sunmasaydı, bugün ülkeler ve de koskoca insanlar, sokakta birbirini katlediyor olacak mıydı?” Evet bu sefer belki 2 kilo ağırlığında ki altın için değil ama bu sefer para yerine değişim aracı olarak geçen 5 tane küçük gazoz kapağı için birbirlerini öldürürlerdi.

“İnsanoğlunu diğer canlılardan ayıran en büyük özellik, düşünebilmesidir.” diye öğretir bize ders kitapları. Peki, Lidyalılar hiç düşünemiyor muydu da bugün hayvan durumuna düşürdüler insanları?” sözlerinize de bu nedenlerle pek katılmıyorum. Ha bugün altın benim içinde hiç gösterişsiz ve kullanımı ve üretilmesi fuzuli olan bir madendir. Bugün kü Wall Street isyanları da paraya aşırı değer vermeden kaynaklanır, doğrudur ama para hiç icat edilmeseydi ne güzel olurdu diyemeyiz. Para olmasaydı, insanoğlu bugün, midye kabuklarına (paranın yerine geçtiğini varsayarsak) çok değer vermekten gene kriz çıkardı.Son olarak kimileri cebinde kalan son 650 kuruşu ekmek almak için harcarken kimileri cebinde ki nakit 500 tlye ekmek fırınını kapatabilir güçte olması da başka bir konuda incelenmesi gerekir.

Sjackson

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •